Yazılar

Halkın Ekonomisine En Büyük Teşvik Bu Demokratör Saray Yönetiminden Kurtulmaktır…

Umut Oran

Basın Açıklaması

11.4.2018

  • AKP hükümetleri “cazip”, “devrim”, “süper” gibi sıfatlarla yıllardır durmadan teşvik paketleri açıklıyor. Ancak uygulamaya bakıldığında teşvik paketleri ile vaat edilen üretim, yatırım ve istihdam artışı ortada yok.
  • Ainesi iştir kişinin, lafa bakılmaz; ülkede ne işsizlik azalıyor ne cari açık küçülüyor.
  • Durmadan yeni paket açıklamaları zaten önceki paketin işe yaramadığını gösteriyor.
  • İktidar inandırıcılığını yitirmiştir. “Süper” diye niteledikleri yeni paketi açıkladıkları gün döviz yeni rekorlar kırdı, Borsa geriledi.

16 yıla giren iktidarı döneminde ülkenin ekonomik sorunlarını çözemeyip tümden ağırlaştırarak ağır bir kriz aşamasına getiren AKP, şimdi “süper teşvik” adı altında yeni bir teşvik paketi daha açıkladı. Cumhurbaşkanlığı sarayında açıklanan “Proje Bazlı Teşvik Sistemi” kapsamında desteklenecek 19 firmaya ait 135 Milyar TL tutarındaki 23 proje ile yaklaşık 35 bin kişiye dolaylı istihdam yaratılacağı iddia edildi.

Bu kaçıncı teşvik paketi?

AKP’nin ilkini 2004 yılında açıkladığı bilmem kaçıncı “teşvik” paketlerinden başlıcaları:

  • Haziran 2009: “Bölgesel gelişmişlik farklılıklarını azaltacak, rekabet gücünü artıracak, teknoloji ve Ar-Ge içeriği yüksek büyük ölçekli yatırımlara destek öngören” yeni teşvik paketi Başbakan Erdoğan tarafından açıklandı.
  • Nisan 2012: Açıklanan bölgesel bazlı teşvik paketi ile Türkiye 6 bölgeye ayrılarak en etkili teşvikler Doğu ve Güneydoğu’daki en yoksul 15 ili kapsayan 6. Bölgeye verildi.
  • Nisan 2015: Başbakan Ahmet Davutoğlu, Çankaya Köşkü’nde İstihdam, Sanayi Yatırımı ve Üretimi Destekleme Paketi’ni açıkladı.
  • Haziran 2016: Başbakan Yıldırım’ın yatırımcılara her türlü kolaylığın sağlanacağını “Turkuaz halı sereceğiz” şeklinde betimlediği yeni teşvik paketi açıklandı.
  • Temmuz 2016: Başbakan Binali Yıldırım Bakanlar Kurulu’nun ardından içinde “devrim niteliğinde yeniliklerin” olduğu iddia edilen teşvik paketini açıkladı.
  • Eylül 2016: Başbakan Binali Yıldırım, çok sayıda bakanla birlikte Diyarbakır’da, Doğu ve Güneydoğu’da 23 ili “cazibe bölgesi” yapacağı iddia edilen ve yatırımcılara 35 milyar dolarlık destek vaat edilen yatırım paketi açıkladı.
  • Şubat 2017: “İstihdam seferberliği” kapsamında işverenlerin gerçekleştirecekleri ilave istihdam için sağlanacak teşviklere ilişkin destek paketi Resmi Gazete’de yayımlandı.
  • Aralık 2017: Cumhurbaşkanı Erdoğan, “istihdam seferberliğinde ikinci dönem” mottosuyla yeni teşvikleri açıkladı.

15 yılda ne kadar teşvik verildi?

Bir yandan yeni paketler açıklanırken, yatırımcıların başvuruları değerlendirilerek, yapacakları yatırımlara ilişkin her ay Ekonomi Bakanlığı tarafından teşvik belgeleri düzenlenmeye devam edildi.

Bakanlık verilerine göre 1 Ocak 2003-31 Aralık 2017 döneminde toplam 56 bin 315 teşvik belgesi verildi. Bu belgelerde toplam 833,7 milyar TL’lik yatırım öngörülüyordu. Bu kapsamda tam 2 milyon 64 bin 758 kişilik istihdam yaratılması taahhüt ediliyordu.

15 yılda verilen teşviklerde belge bazında 21 bin 203 adet (yüzde 38), yatırım tutarında 314,7 milyar (yüzde 38) ve öngörülen istihdamda 906 bin 874 kişi (yüzde 44) ile en büyük payı, yatırımcıların zaten gözdesi olan en gelişmiş 8 il aldı. Bu dönemdeki teşvik belgelerinin yüzde 8,3’ü en yoksul 15 ile düzenlendi. Yatırıma aç ve sürekli göç veren bu iller, teşvik kapsamında desteklenen yatırımlardan sadece yüzde 3,6, bu kapsamda yaratılacak istihdamda da yüzde 9,7 pay alabildi. Bölgeler arası gelişmişlik farkları kapanmadı daha da büyüdü.

Teşviklerin sonucunu kimse bilmiyor…

Ancak asıl önemlisi;

  • Verilen yatırım teşvik belgelerinin sonuçlarına ilişkin ortada sonuçlanmış bir etki analizi çalışması bulunmuyor.
  • Yatırım teşvik belgelerinde öngörülen sabit yatırım tutarlarının ne kadarının gerçekten yatırıma dönüştürüldüğü, istihdam taahhütlerinin ne kadarının gerçekleştirildiği bilinmiyor.
  • Sağlanan teşvik ve desteklerin genel üretim, ihracat ve istihdamda yarattığı etki, yani teşviklerin başarılı olup olmadığına ilişkin bugüne kadar ilgili kurumlarca yapılmış bir çalışma ortada yok.
  • Bu da AKP’nin üretim, yatırım, istihdam açısından sonuçlarını ölçmeye gerek bile duymadığı teşvik paketlerini bir seçim yatırımı, kamuoyuna yönelik bir PR çalışması olarak gördüğünü, aynı zamanda popülist biçimde savurduğu kamu kaynaklarını nasıl israf ettiğini gösteriyor.
  • Sonuçları ölçülmeyen hiçbir paket, amacına ulaşmış bir teşvik uygulaması değildir.

Ainesi iştir kişinin, lafa bakılmaz!..

AKP hükümetleri yıllardır durmadan paket açıklıyor. Hepsinde çok cazip teşvik ve destek unsurları yer alıyor. Ancak uygulamaya bakıldığında teşvik paketleri ile vaat edilen üretim, yatırım ve istihdam artışı ortada gözükmüyor. Zaten durmadan yeni paket açıklamaları bir önceki paketin işe yaramadığını gösteriyor.

Bugüne kadarki teşviklerin sonuçları ortada:

  • Dolar kuru 4, Euro 5 TL’yi geçti ve hızla yükselmeye de devam ediyor.
  • 2002 yılında yüzde 10,3 olan işsizlik oranı 2017 itibariyle yüzde 10,9. Resmi işsiz sayısı 15 yılda 2,5 milyondan 3,5 milyona çıktı. Geniş tanımla ülkede 6 milyon dolayında işsiz var. Üniversiteli-beyaz yakalı işsizliği rekor düzeylere ulaştı.
  • 2002’de yıllık 15 milyar dolar olan dış ticaret açığı 2017 itibariyle 77 milyar dolara çıktı. Türkiye, 2018’in sadece ilk iki ayında 14,8 milyar dolarla, 2002 yılının tümündeki kadar dış ticaret açığı verdi. İhracatın ithalatı karşılama oranı sürekli geriliyor.
  • Cari açık, 2017’de milli gelirin yüzde 5,5’ine ulaştı.
  • Türkiye’nin 2002 sonunda 129,6 milyar dolar olan dış borcu, 2017’de 453,2 milyar dolara yükseldi.
  • Cari açığın finansmanı ve kısa vadeli dış borçların çevrilmesi için Türkiye’nin şiddetle dövize ihtiyacı var. Buna karşılık hukuk açığı ve güven kaybı dolayısıyla dış kaynak girişleri azalıyor, gelen miktar ihtiyacı karşılamıyor, döviz kurları sürekli yükseliyor.
  • Çift haneli düzeylerdeki faiz de sermaye girişleri için yeterli olmuyor, finansal dengeler faiz artırmayı zorunlu kılıyor, ancak bu da yatırımları tümden durduracak bir faktör. Demokratörün emirle faiz düşürme girişimi ise kurdaki yangına benzin oluyor.
  • Türkiye ekonomisi; kendi yapısal sorunları, 3. dünya savaşının konuşulduğu dış politik konjonktür ve içeride despotik yönetim, hukuksuzluk, demokrasi açığı cenderesinde hızla bir çöküşe doğru sürükleniyor.

Hiçbir teşvik haksız rekabet yaratmamalı

Proje bazlı yeni teşvik paketi ile 19 firmanın 23 projesinin destekleneceği belirtiliyor. Türkiye’nin köklü dev sermaye kuruluşları art arda yatırımlarını yurt dışına kaydırma ihtiyacı duyarken; 10 yıl boyunca vergi ve sigorta primi muafiyeti, kredi kullandırımı, yatırım yeri tahsisi, sermaye katkısı, enerji desteği gibi “süper” teşviklerden yararlanacak bu firmalar neye göre seçilmiştir? AKP ile “teşrik-i mesaide” olan firmalara mı özeldir bu teşvikler?

Hukuk yoksa ekmek de yok!…

Ülkenin mevcut yönetim anlayışı ve içinde bulunduğu koşullarda, hiçbir teşvik paketi ülkeye fayda sağlamaz. Demokrasiden, hukuk devletinden uzaklaşma, yatırımcıyı caydırır, en süper teşvik tedbirleri bile kimseyi yatırıma ikna edemez.

Ülkede demokrasiyi, hukuk devletini rafa kaldıran AKP, güveni ve yatırım ortamını yok etmiştir. AKP, OHAL rejimi altında yürüttüğü keyfi yönetimle, ülkeye ve geleceğe olan güveni tümden tüketmiştir.

Gelinen tıkanma noktasında;

  • Ekonomide ciddi bir daralma yaşanıyor,
  • Yatırımlar erteleniyor, üretim durma noktasında,
  • Ülke yatırımcısı, yatırımlarını başka ülkelere kaydırıyor.
  • Piyasalarda para dönmüyor,
  • Karşılıksız çek ve protestolu senetlerde patlama yaşanıyor,
  • Dış ticaret açığı ve cari açık hızla büyüyor.
  • Ülkeye sermaye girişleri durma noktasında,
  • İşsizlik almış başını gidiyor.
  • Bankalar reel sektöre kredide aşırı ihtiyatlı davranıyor.
  • Aşırı dış borcu bulunan reel sektör firmaları ciddi kur riski altında, ciddi bir iflas dalgası riski bulunuyor.
  • Vatandaşın hızla gerileyen alım gücü, tüketimi baskılıyor.
  • AKP’nin yıllarca ekonomiyi canlandırmada kullandığı yegâne aracı olan inşaat sektörü ciddi sıkıntı yaşıyor.
  • Parası olan vatandaş da kendini güvenceye almak için döviz satın alıyor.

AKP ekonomi yönetimi inandırıcılığını-güvenirliğini yitirmiştir

Açıklanan yeni teşvik paketi, içinde süslü vaatler olan bir seçim çalışmasıdır.

Durmadan yeni teşvik paketleri açıklayarak ekonomi yönetilmez. Yeni açıklanan teşvik paketi de öncekiler gibi süslü vaatler içeren, ancak uygulamada yatırımları, üretimi canlandıracak nitelikten uzak, seçim çalışması kapsamında göz boyamaya yönelik bir pakettir.

İktidar, kâğıt üzerinde ne kadar cazip teşvik paketleri açıklarsa açıklasın, ülkede demokrasiyi, hukuk devletini yeniden tesis edip, belirsizliği ortadan kaldırmadığı, herkesin önünü görebileceği bir ortamı yaratamadığı sürece açıklanan bu teşvik vaatleri yatırımları harekete geçiremeyecek, ekonomiyi canlandıramayacaktır.

Zaten, “süper” sıfatıyla yeni teşvik paketini açıkladıkları gün döviz kurlarının sakinleşmek yerine yeni rekorlar kırması, Borsa’daki düşüş bunun işaretidir.

Özetle;

  • Açıklanan paketin de ülkede yatırım, üretim ve istihdamı artırma konusunda önemli bir katkısı olmayacaktır.
  • Bu paketin, ülkenin adım adım gittiği ekonomik çöküşü önleyecek bir vasfı yoktur.
  • Siyasal istikrarı, güveni sağlamak, dış politikayı ve dünya ile ilişkileri normalleştirmek, Türkiye’nin küresel konumunu iyileştirmek, demokrasiyi, hukuk devletini onarıp ekonomide çöküş tehlikesini bertaraf etmek ve üretim ekonomisine geçerek halka iş ve aş yaratacak yatırımların önünü açmak, işsizliği yenmek, istihdam artışını sağlamak için Türkiye’nin acilen yeni bir siyaset anlayışına ve yeni bir iktidara ihtiyacı vardır.
  • Hukuk olmadan, OHAL kalkmadan demokratik kurumsal yapı sağlamlaşmadan bu teşvikler kağıt üzerinde kalır, yatırımları harekete geçiremez, iş ve aş yaratamaz.
  • AKP’nin Türkiye’ye vereceği olumlu bir şey yoktur. AKP’nin ülke için yapacağı en “süper” iş, bir an önce iktidardan gitmesidir.
  • Millet Mars’a giderken Türkiye AKP siyaseti ile muasır medeniyet seviyesinden uzaklaşıp demokratör anlayışla ortaçağ karanlığına doğru sürükleniyor. Yapay zeka, kuantum mekaniği, robot devrimi, dijital devrim, yeni uzay çağı, endüstri 4.0 konuşulurken AKP akıldan bilimden uzak, popülizm ve boş laf ile Türkiye’yi yönetemiyor. Eğitimin dinselleştiği, ticarileştiği, otoriterliği yerde siyaset 4.0 da olmaz endüstri 4.0 da olmaz.

Demokrasi olmadan başarılı olmaz -Evrensel

CHP’li Umut Oran, açıklanan paketin bundan öncekiler gibi sonuçsuz kalacağını ifade etti. 10 yıllık bir süreci kapsayan paketi ‘inşaat ve rant’ paketi olarak tanımlayan Oran, teşvik paketinin daha önce başarısız olan paketler gibi olmaması için demokrasi ve toplumsal mutabakat çağrısında bulundu.

evrensel

Umut Oran’dan Başbakan’a teşvik çağrısı

Doğu Güneydoğu paketinizin başarılı olmasını yürekten diliyorum, ancak eksik attığınız adımlar var…

Umut Oran

Basın Açıklaması

05.9.2016 

UMUT ORAN: BAŞBAKANA TEŞVİK KONUSUNDA ÇAĞRIDA BULUNUYORUM 

DOĞU-GÜNEYDOĞU PAKETİNİZİN BAŞARILI OLMASINI YÜREKTEN DİLİYORUM, ANCAK EKSİK ATTIĞINIZ ADIMLAR VAR. 2008’DEN BERİ TOPLANMAYAN EKONOMİK VE SOSYAL KONSEYİ LÜTFEN ARTIK ACİLEN TOPLAYINIZ. DAHA ÖNCE İŞLEMEYEN 5 PAKET HAZIRLADINIZ, BUNUN AKIBETİ DE ÖNCEKİLERLE AYNI OLMASIN. BÖLGEDEKİ İŞADAMLARI, SOSYAL ÇEVRELER VE TBMM’NİN DE DAHİL EDİLECEĞİ YENİ BİR KALKINMA İKLİMİNİ YARATINIZ.

Başbakan bugün Doğu ve Güneydoğu’ya yönelik bir teşvik paketi açıkladı. Doğu ve Güneydoğu’daki 23 ili kapsayan teşvik paketi ile yatırımcılara 35 milyar dolarlık destek vaat ediliyor. Paketin içeriğinde bölgeye yapılacak yatırımlara verilecek cazip teşvik ve destekler yer alıyor. Bu sayede bölgenin cazibe merkezi haline getirileceği, yatırımların, istihdamın hızla artırılacağı öne sürülüyor.

AKP hükümetleri yıllardır durmadan paket açıklıyor. Hepsinde çok cazip teşvik ve destek unsurları yer alıyor. Ancak uygulamaya bakıldığında teşvik paketleri ile vaat edilen üretim, yatırım ve istihdam artışı bir türlü gerçekleşmiyor. Zaten durmadan yeni paket açıklamaları bir önceki paketin işe yaramadığını teyit ediyor.  Ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz: Bugüne kadarki teşviklerin sonuçları ortada.

AKP, ülkede demokrasiyi, hukuk devletini ve buna bağlı olarak güveni ve yatırım ortamını yok etmiştir. Demokrasiden, hukuk devletinden uzaklaşma, yatırımcıyı caydıran bir tabloya yol açmıştır. Bugün ekonomide ciddi bir durgunluk yaşanıyor, piyasalarda para dönmüyor, karşılıksız çek ve protestolu senetlerde patlama yaşanıyor, ülkeye sermaye girişleri durma noktasında, yatırım planları erteleniyor. Ekonomisinin geldiği tıkanma noktasında yatırımlarda, sanayi üretiminde, ihracatta sert düşüşler yaşanıyor. İşsizlik almış başını gitmiş durumda. Hukuksuzluk, tek adam yönetimi ve keyfilik ülkeye güveni bitirmiş. Belirsizlik ortamında bankalar, kat kat teminat gösterseler bile yatırımcıya, esnafa, KOBİ’ye kredi kullandırmıyor. Ülke yatırımcısı, yatırımlarını başka ülkelere kaydırıyor.

Hükümet inandırıcılığını yitirmiştir. Ne kadar cazip teşvik paketleri açıklarsa açıklasın, ülkede demokrasiyi, hukuk devletini yeniden tesis edip, belirsizliği ortadan kaldırmadığı, herkesin önünü görebileceği bir ortamı yaratamadığı sürece kâğıt üzerindeki bu teşvik vaatleri yatırımları harekete geçiremeyecek, ekonomiyi canlandıramayacaktır.

Başbakan bölgedeki 23 ilde 67 bin konut, Batman, Diyarbakır ve Malatya’ya 3 yeni stadyum yapılacağını söylüyor: 10 yıllık Yatırım diye sundukları inşaat ve rant… İktidarları boyunca devlet eliyle gayrimenkul rantları yaratarak ekonomiyi inşaatla döndürmekten başka bir şey bilmeyen AKP’nin bu politikası da çoktan tıkanmıştır.

Başbakan bölgenin temel kalkınma dinamiğinin tarımda olduğunu ve bu alana güçlü teşvikler vereceklerini söylüyor. AKP iktidarı dönemine baktığımızda, bunun tam da tersini yaptıklarını görürüz. Bir bölgesel kalkınma planı olarak başlanan GAP’ta, bölgeye doğrudan katkısı olmayan baraj yapımları ile sudan üretilecek elektriğe öncelik verilip, bölgeyi asıl kalkındıracak sulama projelerinin ihmal edildiğini görüyoruz.  GAP’ı, bölge için kalkınma projesinden çok Batı için enerji yatırımına dönüştürdüler. GAP’ta öngörülen sulama şebekesinin ancak % 17,3’ü tamamlanabildi ve 1,8 milyon hektar arazinin sadece % 20’si sulanabiliyor. Bölge kalkınmasına önemli katkı yapacak olan sulama yatırımları ve genel olarak GAP’ın gecikmesi, teröre uygun zemin yaratan olumsuz sosyoekonomik koşulların devamına yol açmıştır. Bunca yıldan sonra uyardığımız bu konuyu nihayet gördüler ve bu eksiği gidermeye çalışıyorlar. Bölgede mülkiyet eşitsizliği had safhada, ancak bu haliyle bölgede tarıma verilecek teşvikler de daha çok büyük toprak sahiplerinin işine yarayacak, sosyal yapıyı iyileştirmeyecektir. 

AKP, 2002’de ‘sıfır’ noktasından alıp, izlediği yanlış ve tutarsız politikalarla ayrılıkçı terörü zirveye çıkardığı Doğu ve Güneydoğu’da 14 yılda yapmadığını, yapamadığını şimdi nasıl yapacak? 2005 sonrası dönemde AB müzakere süreçlerinin başlamasının etkisiyle Türkiye’ye dış yatırım yağarken, yerli yatırımcının en aktif olduğu yıllarda Doğu ve Güneydoğu’ya götüremediği yatırımları, AB’den ve dünyadan tümden dışlandığımız, güveni tümden yitirdiğimiz, herkesin yarın ne olacak, nerede bir büyük patlama, bir terör olayı yaşanacak korkusuyla yaşadığı bu dönemde mi götürecek?

Doğu-Güneydoğu içinde tüm ülke için çözümün; yatırımları, üretimi, istihdamı artırmanın, kalkınmanın ve büyümenin adresi birinci sınıf demokrasidir.

Türkiye’nin ‘ama’sız, ‘fakat’sız üretmeye ihtiyacı var, istihdam ve ihracat odaklı sektörel kümelenmelerle bölgesel kalkınma hikayesini bir an evvel başlatmak lazım. Ve artık ihracatımızın içerisindeki teknoloji ürünleri oranında, 20 yıl öncekiyle aynı seviyede olduğumuz bu makus tabloyu değiştirmek lazım. 20 yıl önce Türkiye gibi Çin’in ihracatının da ancak yüzde 5’i ileri teknoloji idi bugün biz hala yüzde 5’le yerimizle sayıyoruz, Çin ise yüzde 25’lere ulaştı. 

Sonuçta;

  • Bu paketin bölgede yatırım, üretim ve istihdamı artırma konusunda kayda değer bir katkısı olmayacaktır. Bu da öncekiler gibi süslü vaatler içeren, tamamen göz boyama amaçlı bir pakettir.
  • Siyasal istikrarı, güveni sağlamak, demokrasiyi, hukuk devletini onarıp ekonomide kötüye gidişin önüne geçmek ve halka iş ve aş yaratacak yatırımların önünü açmak, üretim ve istihdam artışını sağlamak için Türkiye’nin acilen yeni bir yönetim anlayışına ve toplumsal mutabakata ihtiyaç vardır.
  • Bu paket daha çok yıllardır ihmal edilen sosyal kalkınmayı içeriyor, ekonomik kalkınmanın gerçekleşebilmesi içinse ekonomim aktörleriyle bir toplumsal mutabakat gerekir. Bölgeye gidecek çalışacak insanlarla mutabakat sağlanarak, yeni bir hikaye yazılması lazım.
  • Buradan Sayın Başbakana da bir çağrıda bulunuyorum: Doğu Güneydoğu paketinizin başarılı olmasını yürekten diliyorum ancak eksik attığınız adımlar var. 2008’den beri toplanmayan Ekonomik ve Sosyal Konseyi lütfen artık acilen toplayınız. Daha önce işlemeyen 5 paket hazırladınız, bunun akıbeti de öncekilerle aynı olmasın. Bölgedeki işadamları, sosyal çevreler ve TBMM’nin de dahil edileceği yeni bir kalkınma iklimini yaratınız.

Basın Açıklaması;

İndir (PDF, 218KB)

Kapalı kapılar ardında 14 yıldır aynı hikaye – Cumhuriyet

Sosyalist Enternasyonal Başkan Yardımcısı CHP’li Umut Oran, dün açıklanan teşvik paketinin AKP’nin bölgeye dönük hazırladığı altıncı paket olduğunu vurgulayarak, “Paket’te işveren kurumları, sendikalar, sivil toplum kuruluşları ve TBMM devre dışı bırakıldı. Ekonomik ve Sosyal Konsey’in fikirleri alınmadı. Bu, masa başında yapılan bir PR çalışmasıdır. 14 yıldır beş kez bu yolla teşvik paketi açıkladılar. Bu altıncısı. Aktörleri devre dışı bırakırsanız bir sonuç alamazsınız” dedi.

CUMHURİYET